Là ngọc hay đá – Góc nhìn của người làm nghề đá tự nhiên

Trong quá trình tư vấn cho khách hàng, có một câu hỏi mà bọn mình nghe đi nghe lại suốt nhiều năm làm việc với đá tự nhiên:

“Cái này là đá hay là ngọc vậy anh?”

Nghe thì đơn giản, nhưng phía sau câu hỏi ấy là rất nhiều hiểu lầm, tranh cãi, thậm chí thất vọng của người mua khi bước vào thế giới trang sức đá tự nhiên. Có người cho rằng “đã gọi là ngọc thì phải quý, phải đắt”, người khác lại tin rằng “ngọc là một loại đá khác hoàn toàn”, thậm chí có người mua về rồi mới phát hiện: thứ mình mua “nghe là ngọc”, nhưng thực chất chỉ là… đá phổ thông.

Vậy rốt cuộc, ngọc hay đá – gọi thế nào mới đúng?

Ngọc Hòa Điền Tân Cương - VietGemstones

1. Đá và ngọc – khác nhau ở đâu?

Từ góc nhìn khoa học địa chất, mọi loại “ngọc” mà chúng ta đang đeo trên tay – từ cẩm thạch, hồng lựu, aquamarine cho đến thạch anh – đều là đá, hay chính xác hơn chúng đều là khoáng vật. Và trong thế giới đá tự nhiên, không có một nhóm khoa học chính thức nào tên là “ngọc”.

Danh xưng “Ngọc” ở đây không phải là một phân loại khoa học, mà là một khái niệm văn hóa – giá trị – thẩm mỹ được hình thành qua thời gian. Hay nói cách khác:

• Đá là khái niệm khoa học.

• Ngọc là khái niệm được con người chung ta “phong danh”.

2. Vì sao một số loại đá lại được gọi là “ngọc”?

Không phải ngẫu nhiên mà những cái tên như ngọc bích, hồng ngọc, hải lam ngọc lại tồn tại hàng trăm, thậm chí hàng nghìn năm.

Theo kinh nghiệm của chúng tôi, những người làm nghề lâu năm, một loại đá thường được gọi là ngọc khi hội tụ nhiều yếu tố cùng lúc:

- Thứ nhất: Độ bền và khả năng tồn tại lâu dài

Ngọc thường là những khoáng vật:

• Cứng

• Dẻo dai

• Ít nứt vỡ

• Có giá trị truyền đời

Cẩm thạch Jadeite là ví dụ điển hình: không quá cứng như kim cương, nhưng rất dai, khó vỡ – phù hợp làm trang sức đeo hàng ngày.

- Thứ hai: Vẻ đẹp đầy chiều sâu

Ngọc không chỉ đẹp ở màu sắc, mà còn ở vẻ đẹp ôn nhuận, hài hòa dựa trên độ trong, chiều sâu, cảm giác khi chạm vào (mát tay dễ chịu) và ánh sáng bề mặt dịu nhẹ làm cho người ta cảm thấy một cảm giác dễ chịu khi nhìn thấy và cầm trên tay.

Nhiều người đeo ngọc lâu năm thường nói: “ngọc càng đeo càng có hồn” – đó là cảm nhận rất thật, và chẳng thể nào đo đếm bằng thước đo hay công cụ nào.

- Thứ ba: Giá trị văn hóa và lịch sử

Ngọc thường được gắn liền với Quyền lực (vua chúa, quý tộc), với tính linh, với yếu tố tâm linh, với niềm tin phong thủy và khả năng bảo hộ bình an.

Chính những yếu tố này khiến ngọc vượt ra khỏi phạm vi “đá đẹp” thông thường.

Ngọc cẩm thạch Jadeite - Myanmar

3. Vậy “ngọc thật” là như thế nào?

Đây có thể xem là chỗ nhiều người hiểu sai nhất vì ngọc thật không có nghĩa là phải đắt tiền, và cũng không có nghĩa là phải hiếm hoi đến mức không thể tìm mua nổi.

Ngọc thật, nên được hiểu theo cách sau:

• Là khoáng vật tự nhiên

• Không phải nhựa, thủy tinh, bột ép

• Có cấu trúc tinh thể tự nhiên

• Tính nguyên bản, không qua bất kỳ xử lý, can thiệp nào về phẩm chất, màu sắc vvv...

Ví dụ cụ thể:

• Jadeite tự nhiên ở phẩm chất cao: là ngọc

• Garnet (hồng lựu): là đá, nhưng được gọi là ngọc vì giá trị thẩm mỹ và lịch sử và tên gọi.

• Aquamarine: là beryl, nhưng được gọi là hải lam ngọc.

4. Một số cách "đánh tráo khái niệm" để tăng giá trị sản phẩm của một số nhà bán:

Trong thị trường đá trang sức sôi động và đầy sức sống như hiện nay , không phải ai cũng cố tình lừa đảo, nhưng việc gọi tên mập mờ là điều rất phổ biến.

Một số ví dụ:

• Gọi thạch anh nhuộm là “ngọc thiên nhiên”

• Gọi đá xử lý phủ thủy tinh là “ngọc non”

• Dùng chữ “ngọc” để tạo cảm giác cao cấp, nhưng không nói rõ chất đá.

Vấn đề không nằm ở việc gọi là đá hay ngọc, mà nằm ở việc không nói rõ bản chất của ngọc.

5. Những hiểu lầm phổ biến của người mua

Từ góc nhìn người mua, tôi đã gặp rất nhiều hiểu lầm như:

• “Ngọc thì phải quý hơn đá”

• “Đá thì không có giá trị”

• “Ngọc mà rẻ thì chắc là giả”

• “Tên gọi quyết định chất lượng”

Nhưng trong thực tế:

• Có loại đá rất hiếm và đắt

• Có loại ngọc phổ biến, giá dễ tiếp cận

• Giá trị nằm ở chất đá – độ đẹp – độ hiếm – sự trung thực của người bán.

Mặt dây chuyền Trúc Báo Bình An - Aquamarine hay còn gọi là Hải Lam Ngoc

6. Vậy cuối cùng, nên là đá hay ngọc?

Nếu hỏi tôi – một người đã làm việc với đá tự nhiên nhiều năm – thì câu trả lời là:

Gọi thế nào không quan trọng bằng việc chúng ta hiểu rõ mình đang đeo gì.

Vì khi bạn hiểu rõ về bản chất của loại đá, mức độ xử lý, giá trị thật, cảm giác thoải mái khi đeo và giá trị phong thủy, niềm tin, thạch trị liệu có phù hợp cho bản thân mình hay không thì dù gọi là đá hay ngọc, bạn vẫn là người chủ động và tỉnh táo trong lựa chọn của mình.

Lời kết

Thế giới đá và ngọc rất rộng, rất đẹp, nhưng cũng rất dễ gây nhầm lẫn. Hy vọng bài viết này giúp bạn có một góc nhìn rõ ràng hơn, để khi đứng trước một món trang sức đá tự nhiên, bạn không còn băn khoăn:

“Rốt cuộc, đây là đá hay ngọc?”

…mà thay vào đó là câu hỏi quan trọng hơn:

“Món này có phù hợp với mình không?”